Italiya va O‘zbekiston turli sohalarda, jumladan, oziq-ovqat mahsulotlari sohasida faol savdo aloqalari va barqaror hamkorlikni yo‘lga qo‘yib kelmoqda. Ikkala davlat ham o‘zaro manfaatli savdo sherikligini rivojlantirishga xizmat qiluvchi noyob resurslar va iqtisodiy salohiyatga ega.

2022-yilda O‘zbekiston va Italiya o‘rtasidagi qishloq xo‘jaligi mahsulotlari tovar aylanmasi hajmi 25,3 million AQSh dollarini tashkil etdi va bu 2021-yildagiga  nisbatan kamayganiga qaramay, 2018-yildagiga nisbatan qariyb 2,2 barobar ko‘p. O‘zbekistonning Italiyaga eksporti 2022-yilda 0,89 mln AQSh dollarini, importi esa 24,4 mln AQSh dollarini tashkil etdi. 2022-yilda Italiyaga eksport qilinayotgan O‘zbekiston agrooziq-ovqat mahsulotlari tarkibida eng katta ulushni qisqa muddat saqlash uchun konservalangan sabzavotlar egalladi. Ularning eksport tovarlari tarkibidagi ulushi 76,6 foizni tashkil etdi. Undan keyingi o‘rinlarni quyidagi mahsulotlar egalladi: hayvonlar - 9,9 foiz, quritilgan dukkakli sabzavotlar - 4,8 foiz, sabzavotlar aralashmasi - 3,4 foiz, mayiz - 2,6 foiz.

Import tarkibida eng katta ulush daraxtlar va boshqa o‘simliklar, piyozboshlar, ildizlarga to‘g‘ri keldi – 35,5 foiz. Undan keyingi o‘rinlarni 19,0 foiz ulush bilan oziq-ovqat mahsulotlari, tarkibida shokolad va kakao bo‘lgan mahsulotlar – 8,2 foiz, tamaki xomashyosi – 6,8 foiz, ekish uchun mo‘ljallangan urug‘lar, mevalar va sporalar – 5,9 ekish uchun, qovurilgan qahva (kofein bilan) - 4,8 va boshqalar egalladi.

Italiya Buyuk Britaniya va Yevropa Ittifoqining 27 mamlakati orasida Oʻzbekiston qishloq xo‘jalik mahsulotlari eksportida 11-oʻrinni, importida esa 8-oʻrinni egallaydi.

Italiya biznesining O‘zbekistonga bo‘lgan qiziqishi muttasil ortib bormoqda. 2020-yilda Jizzax viloyatining Baxmal tumanida za’faron va boshqa dorivor o‘simliklarni yetishtirish va sanoat yo‘li bilan qayta ishlash hamda eksport [1] qilish bo‘yicha «BMB Trade Group» (O‘zbekiston) va «FIN.OPERA s.r.l.» (Italiya) kompaniyalari o'rtasida imzolangan memorandum doirasida za’faron mahsulotlarini ishlab chiqarish, qayta ishlash va uni eksport qilish bo‘yicha qo‘shma korxona tashkil etildi[2]. 2021-yilning iyul oyida Italiyaga O'zbekiston eksportchilari uchun yangi bo‘lgan 15 million yevrolik za’faron tovarining birinchi partiyasi jo‘natildi. 2021–yil 29-iyul kuni Italiyaga O‘zbekiston eksportchilari uchun yangi bo‘lgan 15 million yevrolik za’faron tovarlarining birinchi partiyasi jo‘natildi.

2022-yilda Italiyadan (Breshiya shahri) O‘zbekistonga 16 million dona za’faron piyozboshlari keltirildi. Hozirgi vaqtda plantatsiya 305 gektardan ortiq maydonni egallaydi va 40,4 million yevrogacha investitsiya kiritilgan. 400 ta doimiy va 4 mingdan ortiq mavsumiy ish o‘rinlari yaratildi.

O'zbekistonda "BMB Zafaron" brendi ostida yetishtirilgan za’faron birinchi toifadagi sifat belgisiga ega. Yevropa, Osiyo mamlakatlariga eksport qilinadi va bir qator sertifikatlash tartib-taomillari va tekshiruvlaridan so‘ng O‘zbekiston za’faroni AQSh bozorlariga kirish uchun ruxsat oldi.

2021-yil avgust oyida O‘zbekiston Zaytun moyi va zaytun mevasi to‘g‘risida xalqaro shartnomaga qo‘shildi (Jeneva, 2015-yil 9-oktyabr)^[3]. Surxondaryo viloyatida 2000-yillarning boshlarida zaytun ko‘chatlarini yetishtirish bo‘yicha birinchi tajriba muvaffaqiyatsiz tugadi. Chunki doim yashil zaytun haroratga dosh bera olmaydi. Hozirgi vaqtda Surxondaryo viloyatida (Oltinsoy, Uzun, Bandixon, Denov, Jarqo‘rg‘on, Muzrabot, Termiz va Sariosiyo tumanlari) professional zaytun plantatsiyalarini yaratish boshlandi. O‘zbekistonda zaytunchilik bo‘yicha ilmiy faoliyatni rivojlantirish borasida Italiyaning tegishli tashkilotlari bilan hamkorlikda ishlar olib borilmoqda. 10 daraja sovuqqa chidamli Italiyaning Arbusano, Arbikino zaytun navlari, Ispaniyaning Manzaniya va Kolores navlari, shuningdek, Turk Gemlik navlarini ekish ko‘zda tutilgan.

2021-yil noyabr oyi oxirida Italiya qishloq xo‘jaligi pitomniklari milliy konsorsiumi (CIVI Italia) delegatsiyasi O‘zbekistonda bo‘ldi[4]. «CIVI Italia» kompaniyasi bilan birgalikda ko‘rgazmali bolalar bog‘chasini tashkil etish bo'yicha ishlar olib borilmoqda.

Italiya ko‘plab qishloq xo'jaligi va oziq-ovqat ko‘rgazmalariga mezbonlik qiladi. Masalan, 2023-yilning 8-11-may kunlari Milanda «TuttoFood 2023» ko‘rgazmasi bo‘lib o‘tdi. U yerda ham “Made in Uzbekistan” stendi taqdim etildi va 10 dan ortiq O‘zbekiston kompaniyalari o‘z mahsulotlarini namoyish etdi[5].

Xalqaro savdo markazi (ITC) hisob-kitoblariga ko‘ra, savdo-iqtisodiy hamkorlikning hozirgi darajasida O‘zbekistondan Italiyaga qishloq xo‘jaligi mahsulotlari eksportida foydalanilmagan imkiniyatlar 5,2 million AQSh dollarini tashkil etadi.

Ayni chog‘da ikki mamlakat rasmiy doiralari savdo-iqtisodiy, investitsiyaviy va boshqa yo‘nalishlardagi hamkorlikni yanada rivojlantirish uchun foydalanilmayotgan ana shunday imkoniyatlardan samarali foydalanishga harakat qilmoqda. Bu esa boshqa sohalar qatori qishloq xo‘jaligi yo‘nalishidagi aloqalarga ham yangi bir turtki beradi.

Darya Ilina,

MHTI loyiha rahbari

Аleksey Кim,

MHTI katta ilmiy xodimi