Мақолалар ва тезислар 28 сентябр 2023 3 daq 2244
Ijara bozori tahlili

Ijara bozori tahlili

Ijara bozori tahlili
Мақолалар ва тезислар · 28 сентябр 2023

 

Rivojlanayotgan iqtisodiyotda uy-joy va moliyaviy vositalarga investitsiya kiritishdan olinadigan daromadlar qanday taqqoslanadi?

Bank depozitlari yoki aksiya va obligatsiyalardan olinadigan daromad hamda uy-joyga qilingan investitsiyalardan keladigan foyda bir-birining o‘rnini to‘ldiradimi?

Shu kabi savollarga javob topish maqsadida Makroiqtisodiy va hududiy tadqiqotlar instituti (MHTI) mutaxassislari tomonidan Toshkent shahri tumanlari kesimida taklif etilayotgan uy-joy narxlari o‘zgarishi va ijarasining bir yillik daromadliligi Jordà va boshqalar (2019) metodologiyasi asosida hisoblab chiqildi.

Yuqorida keltirilgan formula asosida uy-joyga kiritiladigan investitsiyadan olinadigan daromad ikki qismga bo‘linadi, ya’ni uy-joy narxi oshishi (tushishi) dan olinadigan foyda (zarar) va uy-joyni ijaraga berishdan ko‘riladigan daromad. Quyida birinchi va ikkinchi jadvallarda har ikkala qism bo‘yicha qilingan hisob-kitoblar keltirilgan.

1-jadval: Toshkent shahrida uy-joy narxlarining o'zgarishi
(2023-yilning avgust oyida o‘tgan yilning mos davridagiga nisbatan)

Tumanlar

1-xona

2-xona

3-xona

4-xona

5-xona

O‘rtacha

Yunusobod

27,1%

35,2%

41,6%

46,9%

34,5%

37,1%

Mirzo Ulug‘bek

28,0%

40,8%

34,0%

32,2%

43,3%

35,7%

Mirobod

28,8%

35,0%

37,9%

36,6%

30,0%

33,7%

Yakkasaroy

35,2%

30,4%

38,5%

37,8%

23,5%

33,1%

Shayhontohur

27,7%

40,5%

38,2%

31,3%

26,2%

32,8%

Chilonzor

30,8%

34,1%

25,9%

44,0%

26,9%

32,3%

Yashnobod

24,2%

37,0%

24,1%

44,2%

31,4%

32,2%

Uchtepa

25,2%

32,8%

28,5%

37,2%

30,9%

30,9%

Sergeli

29,5%

31,8%

23,8%

27,6%

26,2%

27,8%

Olmazor

20,5%

29,1%

27,5%

22,5%

22,1%

24,4%

2023-yilning avgust oyida uylarning o‘rtacha narxi o‘tgan yilning avgust oyidagiga nisbatan eng yuqori o‘sishi Yunusobod (37,1%) va Mirzo Ulug’bek (35,7%) tumanlarida  qayd etilgan bo’lsa, eng past o’sish Sirg’ali (27,8%) va Olmazor (24,4%) tumanlarida kuzatildi.

2-jadval: Ijaradan olinadigan yillik daromad

Tumanlar

1-xona

2-xona

3-xona

4-xona

5-xona

O’rtacha

Mirzo Ulug‘bek

10,4%

10,6%

14,9%

12,7%

11,4%

12,0%

Chilonzor

9,3%

8,6%

11,8%

13,4%

10,1%

10,6%

Mirobod

10,3%

8,2%

12,6%

13,6%

7,1%

10,4%

Yakkasaroy

10,3%

8,5%

10,6%

11,8%

9,9%

10,2%

Shayhontohur

10,3%

10,6%

10,6%

9,0%

9,5%

10,0%

Yunusobod

10,4%

9,1%

8,3%

10,6%

9,6%

9,6%

Olmazor

8,9%

10,7%

9,5%

9,0%

9,5%

9,5%

Yashnobod

12,0%

7,4%

11,1%

7,9%

8,4%

9,4%

Sirg'ali

8,6%

8,7%

8,0%

9,0%

8,3%

8,5%

Uchtepa

8,7%

8,6%

7,6%

7,2%

9,1%

8,2%

Ko'chmas mulk egalarining uylarini ijaraga berishidan (uy qiymatiga nisbatan) olinadigan daromad bo'yicha, Mirzo Ulug’bek (12 foiz) va Chilonzor (10,6 foiz) tumanlarida eng yuqori daromad olinayotgan bo'lsa, nisbatan pastroq daromad Sergeli (8,5 foiz) va Uchtepa (8,2 foiz) tumanlarida olinaypti.

Umuman olganda, 2023-yilning sentyabr oyida Global Property Guide nashri tomonidan 58 ta davlat uchun e’lon qilingan uy-joyni ijaraga berishdan olinadigan o’rtacha daromad reytingiga Toshkent shahri (10 foiz) qo’shilganida, Gruziyadan (12,4 foiz) keyin 2-chi o’rinni egallagan bo’lar edi. Mazkur reytingda Gruziyadan keyingi yuqori o’rinlarda Janubiy Afrika Respublikasi (9,9 foiz), Irlandiya (8,1 foiz), Puerto-Riko (8,1 foiz), Latviya (7,8 foiz), Kolumbiya (7,7 foiz), Morakash (7,6 foiz), Indoneziya (7,6 foiz) va Litva (6,7 foiz) davlatlari o'rin olgan.

1-rasm: Ijaraning yillik daromadliligi

 

2-rasm: Ko‘pqavatli uylardagi turar joylarning daromadliligi

1-rasmda ko‘pqavatli uylarning umumiy daromadliligini ko‘rish mumkin. Tumanlar va uylar bo'yicha ko’pqavatli uylardagi xonadonlar narxining o'zgarishidan olinadigan foyda va ijara daromadlarining birgalikdagi ta'sirini baholashda 2 va 3 xonali turar joylar investitsiyalarning daromadlilik nuqtai nazaridan istiqbolli bo'lib chiqdi. Mirzo Ulug'bek va Mirobod kabi tumanlarda bu toifalar bo'yicha eng yuqori daromadlarni ko'rish mumkin, ya’ni 50 foizdan ortiq. Xuddi shu davr mobaynida muddati bir yildan ortiq bo'lgan xorijiy valyutadagi bank depositlarining o'rtacha tortilgan foiz stavkasi 2022-yilning avgust oyidagi 4,3 foizdan 2023-yilning avgust oyida 5,5 foizga oshgan.

Bu shuni ko'rsatadiki, investitsiya nuqtai nazaridan, 2 va 3 xonali turar joylar risk va daromadning jozibali muvozanatini taklif qilib, mustahkam daromad ko‘rsatkichi bilan investorlar va bozordagi uy-joy oldi-sotdisi bilan shug‘ullanuvchilar uchun jozibador variantga aylangan.

Quyidagi (2-5) rasmlarda bir yil (2022-yil avgust – 2023-yil avgust) mobaynida ko‘pqavatli uylarda 1-5 xonali xonadonlarning o‘rtacha ijara narxlari o‘zgarishi keltirib o‘tilgan.

3-rasm: 1-xonali uylar uchun o'rtacha ijara narxlari o'zgarishi.

4-rasm: 2-xonali uylar uchun o'rtacha ijara narxlari o'zgarishi.

5-rasm: 3-xonali uylar uchun o'rtacha ijara narxlari o'zgarishi.

 

6-rasm: 4-5-xonali uylar uchun o'rtacha ijara narxlari o'zgarishi.

 

Sobir Turdiyev,
MHTI matbuot kotibi